Het is aan Diane Hennebert, de gedelegeerd bestuurder van de VZW Palais des Routes de la Soie, te danken dat het Atomium en de Villa Empain een nieuw elan hebben gekregen. Hennebert, een boegbeeld van het behoud van Belgisch erfgoed, voert ditmaal campagne voor de restauratie van het Chinese Paviljoen in Laken. Dit architecturale hoogstandje, gelegen aan de rand van het koninklijk domein van Laken, werd gebouwd in opdracht van Leopold II maar raakte in onbruik en stond decennialang leeg. In 2013 werd het uiteindelijk om veiligheidsredenen definitief gesloten. Het paviljoen was echter een symbool van de Belgische imperiale uitstraling. Dit verhaal begint in 1900, toen de vorst een bezoek bracht aan de Wereldtentoonstelling in Parijs. Daar ontmoette hij de Parijse architect Alexandre Marcel, die net de Grand Prix had gewonnen voor zijn attractie “Le Tour du Monde”. Leopold II was onder de indruk van dit ontwerp en vroeg de oriëntalistische architect, die ook de Chinese pagode in Parijs ontwierp, al snel om een soortgelijk project te ontwerpen om het koninklijk park te verfraaien. Het geheel werd een ambitieus complex bestaande uit vier gebouwen: een Japanse toren, een Chinees paviljoen, een kiosk en een bijgebouw voor de koetsen. “Aan het begin van de 20^e eeuw was België de op één na grootste economische macht ter wereld, waardoor er een explosieve hoeveelheid nieuwe vermogens ontstond,” vertelt Diane Hennebert. “In deze context gaf koning Leopold zonder zijn architect een budgettair maximum op te leggen de opdracht tot de bouw van het Chinese paviljoen.”

Diane Hennebert

Het resultaat was spectaculair. De houten en vergulde decoraties aan het exterieur werden tussen 1903 en 1910 in Shanghai vervaardigd, maar het grootste deel van het interieur werd in Frankrijk geproduceerd. Het interieur weerspiegelt de voorliefde voor chinoiserieën en de Europese fantasieën over een ideaal China. Tijdens de BRAFA (25 januari tot 1 februari) kan het publiek ook de originele maquette van dit buitengewone project bewonderen, een object van 3m20 bij 1m80 dat “op miraculeuze wijze” in duizend stukjes werd teruggevonden in een kelder van het Historisch Museum en vervolgens geduldig werd gereconstrueerd. Nu vindt er een kolossaal restauratieproject plaats, onder leiding van Diane Hennebert. “De bijgebouwen zullen als eerste worden herbouwd. De werkzaamheden gaan de komende maanden van start en moeten tegen het einde van het jaar voltooid zijn zodat ze zowel als bruikbare ruimte als uitvalsbasis voor de ruwbouw van het paleis kunnen dienen,” aldus Hennebert. “Het paleis zelf, dat een kwetsbaar gebouw is, moet nog verder worden onderzocht voordat het kan worden gerestaureerd, temeer omdat het volledig geklasseerd is.” De prioriteit zal liggen bij de stabiliteit van de constructie, de waterdichtheid en de zorgvuldige restauratie van de decoraties. De werkzaamheden zullen veel tijd in beslag nemen, maar eind 2028 moet het gebouw weer volledig voor het publiek worden opengesteld. Op termijn zal het gebouw onderdak bieden aan prestigieuze artistieke evenementen, voornamelijk tentoonstellingen rond oude en hedendaagse schatten die verband houden met de zijderoutes. “Daarom heb ik het Chinese Paviljoen omgedoopt tot het Paleis van de Zijderoutes, in de geest van dialoog tussen reizen, erfgoed en creativiteit,” voegt ze eraan toe.

Chinees Paviljoen, Laeken

Haar doel is om van het paleis een succesvol laboratorium voor publiek-private samenwerking te maken, dat als voorbeeld kan dienen voor andere monumenten die in moeilijkheden verkeren. “Ik ben een beetje de schoonmaakster van de grote Brusselse architectuur,” zegt ze lachend, ervan overtuigd dat het succes van Laken als precedent zal dienen om andere verlaten monumenten te redden. “Dat is een typische ziekte van Brussel,” betreurt ze. “Er is een term voor: ‘Brusselisering’. Dat wil zeggen: een stad vernietigen zonder bombardementen, maar door het erfgoed te laten vervallen in onverschilligheid en middelmatigheid. Dat is dramatisch. Maar als je goed voor dingen zorgt, ze waardeert en ze met respect en hoge kwaliteitseisen behandelt, levert dat alleen maar voordelen op.” De cijfers van het Atomium, het bezoekersaantal van de Villa Empain en het succes van Tour & Taxis geven haar ontegenzeggelijk gelijk.

Chinees Paviljoen & Japanse Toren, Laeken